Xã hội

Quảng Ninh: Thương cảng cổ Vân Đồn

Vân Đồn là huyện đảo nằm cách TP Hạ Long 50km, với diện tích 550km², gồm 600 hòn đảo lớn nhỏ. Nơi đây đang sôi động, thay da đổi thịt từng ngày bởi một Đặc khu kinh tế đang được hình thành… hứa hẹn một tương lai rực sáng.

Đặc biệt hơn, thương cảng cổ Vân Đồn còn lưu giữ lại đến ngày nay cả một kho tàng lịch sử, văn hoá, thương mại hào hùng của dân tộc từ thế kỷ thứ XII.

Quan Lạn – Trang sử hào hùng

 
Tạo hóa đã hào phóng ban tặng cho huyện Vân Đồn một bến cảng Cái Rồng thật tuyệt vời, thơ mộng (Ảnh Phong Cầm).

Rời bến cảng Cái Rồng - huyện Vân Đồn vào một ngày hè mưa rào tầm tã, con tàu cao tốc chở khách chạy hết 45 phút đồng hồ qua vịnh Bái Tử Long xanh biếc đưa chúng tôi tới đảo Quan Lạn.
 
Một góc khu dân cư trên đảo Quan Lạn (Ảnh Phong Cầm).

Mới đầu tháng sáu (âm lịch) mà không khí Hội làng đã nhộn nhịp. Đâu đâu cũng chuyện Hội làng, các cụ cao niên vanh vách kể cho con cháu nghe từng sự kiện lịch sử trên mảnh đất “địa linh, nhân kiệt”.

Đặc biệt, chuyện vua Lý Anh Tông lập nên thương cảng Vân Đồn vào năm 1149 ở vụng Cái Làng - Quan Lạn, và trận thuỷ chiến Vân Đồn diệt đoàn tiếp viện lương thực, khí giới của giặc Nguyên Mông...

 
Một cảnh trong Lễ hội truyền thống Quan Lạn (Ảnh Phong Cầm).

Trải qua gần 900 năm, Quan Lạn vẫn lưu giữ nhiều di tích gắn liền với trang sử hào hùng của dân tộc. Bắt đầu phải kể đến đình Quan Lạn, một trong hai ngôi đình lớn nhất vùng Đông Bắc. Đình Quan Lạn toạ lạc tại phía Nam đảo với những cây cột trụ bằng gỗ mần lái to hai người ôm không xuể.

Đặc biệt, gỗ mần lái còn bền hơn cả gỗ lim, gỗ sến, chắc hơn cả bê tông. Những hoa văn, kiến trúc ngôi đình với rất nhiều chạm, khắc tinh xảo mang tính nghệ thuật kiến trúc thời Hậu Lê. Đình Quan Lạn cũng là nơi thờ phụng lưu giữ pho tượng Trần Khánh Dư và 18 sắc phong của các vua triều Nguyễn phong cho Trần Khánh Dư - Thành hoàng làng.

Quan Lạn còn có đền thờ Nhân Huệ Vương - Trần Khánh Dư tuy còn giản dị, đơn sơ nhưng cũng đã tôn vinh được vị tướng anh hùng hào kiệt đời nhà Trần, người có công lớn đánh tan đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ ở Vân Đồn, Cửa Lục góp phần quan trọng vào đại thắng Bạch Đằng năm 1228.

Phải thừa nhận rằng, đảo Quan Lạn không lớn, không nhiều dân nhưng nơi đây hội tụ một cụm đình, chùa, đền, miếu... kiến trúc, tôn giáo, tín ngưỡng khá hoàn chỉnh, đặc sắc vừa hoành tráng, vừa trang nghiêm.

Thế nhưng, đến cuối thời Hậu Lê sang đầu thời Nguyễn việc giao thương ở đây thu hẹp dần, do vậy tất cả những kiến trúc đó đã được rời chuyển cùng với việc chuyển làng từ vụng Cái Làng (nơi Cảng cổ Vân Đồn cách đảo Quan Lạn 2,5 km về phía Bắc) về nơi ở hiện nay.

Đây mới thể hiện phần di sản nổi của làng, còn những di sản quý hơn của quốc gia còn gửi lại vụng Cái Làng. Lại nói về vụng Cái Làng đã một thời giao thương sầm uất với các tàu buôn của các nước: Lô Lạc, Xiêm La, Trảo Oa, Trung Quốc, Nhật Bản...

Nơi đây ngày nay theo chiều dài bến cảng còn chứa nhiều mảnh vỡ của đồ gốm, sứ có chỗ dày tới 50 cm. Hiện nay, thi thoảng người ta còn tìm thấy rất nhiều hiện vật cổ bằng gốm, sứ đời Lý - Trần, đồ trang sức bằng bạc, tiền cổ thời Huyền Tông, Tống Nhân Tông, Thánh Nhân Tông, rồi tiền cổ Tây Ban Nha...

Đi sâu vào bến cảng cổ vẫn còn nhận thấy dấu vết nền nhà, bến tàu, miếu thờ... được giấu dưới những lùm cây um tùm, thi thoảng lại gặp một nóc nhà dân đứng hiu quạnh giữa hoang sơ... Con người ở đây sống giữa biển, trời, gió, mưa như cố níu kéo, cố hoài niệm về một thời oanh liệt của tổ tiên ?

Quan Lạn - những ngày Hội làng

 
Ngôi đình cổ Quan Lạn (Ảnh Phong Cầm).

Một ngày nữa mới tới ngày Khoá làng mà bà con, cô bác đi xa, đi gần đã tụ về làng đông đủ. Tàu thuyền neo đậu kín cả một vùng, tục lệ này đã có từ những năm xa xưa truyền lại.

Ngày 10 tháng 6 âm lịch hàng năm là ngày làng kéo cờ báo hiệu cho toàn dân biết lệnh khoá làng bắt đầu, thông báo cho mọi người dân trên đảo không ai được rời khỏi đảo trong vòng 10 ngày đêm.

Đây chính là Hội Khoá làng. Ngày Hội bắt đầu, làng chia làm hai Giáp là: Đông Nam Văn và Đoài Bắc Võ, hai Giáp tự chấm quân phong tướng, dàn thuyền... Từ ngày 12 - 15 tháng 6, quân sỹ hai bên hò nhau tập luyện.

Phần lễ cũng diễn ra khá sôi động, các đội lễ từ tứ phương trong tỉnh cũng kéo về thứ tự vào lễ, tế thần tại ngôi chùa làng. Tiếng chuông chùa ngân xa, rền rỹ cùng với tiếng mõ đều nhịp hoà quyện với tiếng cầu kinh niệm phật đưa con người ta vào thế giới linh thiêng, ai nấy đều thấy trút lại bụi trần phía sau, nguyện làm điều tốt xứng với các bậc anh hùng hào kiệt.

Ngày 16/6, mới sáng sớm tinh mơ mà Đình làng đã sừng sững hai hàng tướng quân Văn, Võ, tập trung phía ngoài là các vị chức sắc, đông đảo các cụ già và tăng ni, phật tử cùng bà con dân đảo về dự lễ rước kiệu Nhân Huệ Vương - Trần Khánh Dư.

Chân linh cụ Trần Khánh Dư được đưa rước từ đền thờ cụ về Đìn. Đám rước hoành tráng, uy nghi, trang trọng kéo dài hàng cây số, tất cả họ đều hướng về kiệu tỏ lòng thành kính.

 
Đua thuyền trong ngày Hội làng (Ảnh Phong Cầm).

Ngày 17, hai bên tướng quân dựng trại đóng quân, chuẩn bị hậu cần cho ngày 18. Cùng ngày, tại đền Phạm Công Chính, nơi trung tâm lễ hội diễn ra nhiều trò chơi dân gian như kéo co, đánh vật, cờ người, bơi chải...

Buổi tối, tại sân khấu ngoài trời diễn ra các hoạt động văn hoá, văn nghệ, đặc biệt là màn kịch ngắn diễn lại trận thuỷ chiến Vân Đồn năm 1288, do đoàn chèo Quảng Ninh trình diễn.

Cả đêm 17 rạng ngày 18 hầu như già, trẻ, gái, trai đều tưng bừng đi trẩy Hội. Thời gian trôi đến canh hai (2 giờ sáng) tiếng trống thu quân vang lên ở hai doanh trại Văn, Võ...

Mới sáng, đền Đức Ông mọi người đã kéo đến đông nghịt để đón binh sỹ ra lễ thần nhận binh khí. Hai tướng quân lực lưỡng, cao to, mặt đỏ, da nâu cầm đao đi trước, hai hàng quân tới cả trăm người ùn ùn theo sau, tiếng trống, tiếng cồng, phèng, la ồn ã cả núi rừng...

Hai tướng thắp hương thần, đưa quân xuống thuyền rồng, cuộc thuỷ chiến năm xưa lại diễn ra oanh liệt. Thuyền rồng chở hai đạo quân rượt đuổi nhau nghiêng ngả cùng với tiếng sóng biển, tiếng reo hò náo nhiệt, vang lừng khắp biển...

Trong cuộc thi tài, có đoạn hai tướng đứng ở mũi thuyền rao cho bàn dân thiên hạ biết lý do ngày Hội, họ cũng không quên nhắc nhở những người dân trên đảo thờ năm vị Nhân Thần, lời rao cũng các vị bách linh, thần thánh phù hộ cho người già sức khoẻ, người trẻ bình an, phù cho dân khang - quốc thịnh...

Ngày 19, hai bên tướng quân cùng dân đảo tổ chức lễ xa giá hoàn cung, rước chân linh cụ Trần Khánh Dư về Đền, sau đó tổ chức lễ cầu bình, hoá vàng, đốt thuyền giấy, vẫy gạo, muối, đơm cháo cúng chúng sinh... Ngày 20 tháng 6, buổi chiều các gia đình trên đảo làm cơm cúng gia tiên, rồi thụ lộc, chia tay với con cháu ở xa về dự.

Quan Lạn - đảo tiền tiêu đầu sóng, ngọn gió trải qua gần thế kỷ - vẫn vang vọng thời oanh liệt, hào hùng của dân tộc. Nơi đây còn tồn tại lưu giữ một di tích lịch sử, truyền thống văn hoá, yêu nước, một tình đoàn kết quý báu. Quan Lạn không những giàu tiềm năng phát triển du lịch, mà còn là niềm tự hào, là “tấm phên” dậu vững chắc trên vùng biển Đông Bắc tổ quốc.

 

Tác giả bài viết: Văn Nguyễn - Phạm Duyệt

Nguồn tin: www.baoxaydung.com.vn

Nguồn tham khảo: Báo Mới
LIKE (THÍCH) QUANGNINH24H.VN ĐỂ CẬP NHẬT TIN MỚI

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM

BÀI ĐỌC NHIỀU CÙNG CHUYÊN MỤC